Bir Zamanlar Biz Türkler !

Faziletliydik: Kimsenin malına göz dikmez, namusuna yan bakmaz, hırsızlık bilmez, kimseyi de küçümsemezdik.

Dürüsttük: Londra Ticaret Odası’nın en görünür yerinde şu tavsiye levhası asılıydı: "Türklerle alışveriş et, yanılmazsın."

İtibarlıydık: Bir zamanlar Hollanda Ticaret Odası’nın toplantılarında oylar eşit çıkınca, Osmanlılarla alışverişi olan tüccarın oyu iki sayılır, onun dediği olurdu.

Temizdik: le Comte de Marsigli, atalarımızı şöyle anlatıyor: "Türkler hiçbir zaman yere tükürmezler."

Çevreciydik: Kurak günlerde ücretle adam tutup sokaktaki ulu ağaçları sulatır, göçmen kuşların yorgunluk atması için saçak altlarına kuş sarayları yapardık.

Harama el sürmezdik: Fransız müellif Motray, 1700’lerdeki hâlimizi şöyle anlatıyor: "Türk dükkânlarında hiçbir zaman tek meteliğim kaybolmamıştır. Ne zaman bir şey unutsam, hiç tanımadığım dükkâncılar arkamdan adam koşturmuşlar, hatta Beyoğlu’ndaki evime kadar gelmişlerdir."

Medenî idik: İngiliz sefiri Sör James Porter ise, 1740’ların Türkiye’si için şunları söylüyor:"Gerek İstanbul’da, gerekse imparatorluğun diğer şehirlerinde hüküm süren emniyet ve asayiş, hiçbir tereddüde imkân bırakmayacak şekilde ispat etmektedir ki, Türkler çok medenî insanlardır."

Dosdoğruyduk: Fransız generallerden Comte de Bonneval şu hükmü veriyor:"Haksızlık, murabahacılık, inhisarcılık ve hırsızlık gibi suçlar, Türkler arasında yoktur. Öyle bir dürüstlük gösterirler ki, insan çok defa Türklerin doğruluklarına hayran kalır."

Hırsızlık nedir bilmezdik: Fransız müellif Dr. Brayer, 1830’ların İstanbul’unu getiriyor önümüze: "Evlerin kapısının şöyle böyle kapatıldığı ve dükkânların çoğunlukla umumî ahlâka itimaden açık bırakıldığı İstanbul’da her sene en çok 5-6 hırsızlık vakası görülür."Ubicini Dr. Brayer’i şöyle doğruluyor:"Bu muazzam payitahtta dükkâncılar, namaz saatlerinde dükkânlarını açık bırakıp câmiye gittikleri ve gecelerin evlerin kapısı basit bir mandalla kapatıldığı hâlde, senede 4 hırsızlık vakası bile olmaz. Ahalisi sırf Hıristiyan olan Galata ile Beyoğlu’nda ise hırsızlık ve cinayet vakaları olmadan gün geçmez."

Naziktik: Edmondo de Amicis isimli İtalyan gezgini, 1880’leri anlatıyor: "İstanbul’daki Türk halkı Avrupa’nın en nazik ve en kibar insanlarıdır. Sokakta kavga enderdir. Kahkaha sesi nadirattan işitilir."

Cihana örnektik: Türkiye Seyahatnâmesiyle meşhur Du Loir’un 1650’lerdeki hükmü şöyle: "Hiç şüphesiz ki, ahlâk bakımından Türkler, siyasetiyle medenî hayatı bütün cihana örnek olabilecek vaziyettedir."

Hayırseverdik: le Comte de Marsigli’yi dinleyelim: "Yazın İstanbul’dan Sofya’ya giderken dağlardan anayol üzerine inmiş köylülerin yolculara bedava ayran dağıttıklarına şahit oldum. İyiliklerini yalnız insan cinsine hasretmekle kalmayıp, hayvanlara ve hatta bitkilere bile teşmil ederler."